Otizm spektrum bozukluğu (OSB), kısaca adıyla otizm görülen çocukların birçok gelişimsel alanda desteklenmesi gerekebilmektedir. Sosyal etkileşimde yaşanan güçlükler, en sık karşılaşılan durumlardan biridir. Karşılıklı etkileşime geçebilme, duygu, niyet veya bilgi paylaşabilme, beraber ortak dikkati sürdürme onlar için zor deneyimler olabilmektedir. Sosyal etkileşimde yaşanan bu zorluklar sadece çocukluk dönemini değil hayatın ilerleyen yıllarında akademik başarıyı, yeni katıldığı ortamlara uyum sağlayabilmeyi, değişen şartlara ayak uydurabilme becerisini de ciddi düzeyde doğrudan etkiler.  

 Bu sebeple otizmli çocukların sosyal becerilerini destekleyen, iletişim ve etkileşim yönlerini geliştirmeye çalışan, bunu yaparken çocuğun bireysel farklılıklarını merkeze alarak onun bireysel gelişimini doğal yöntemlerle destekleyen yaklaşımlar giderek daha fazla önemli hale gelmektedir. Bu yaklaşımlar içinde Floortime terapisi, en fazla öne çıkan terapi yöntemlerinden biridir. Çünkü Floortime ile çocuğun bireysel alanına saygı göstererek, onu duyu, duygu, algı ve sosyal gelişim yönünden bütüncül yaklaşımla destekleriz. 

Sosyal İletişim Güçlükleri Otizmde Neden Yaygındır? 

Spektrum içinde yer alan çocuklarda, sosyal iletişimde görülen zorluğun temelinde; duygusal regülasyon (düzenleme) problemleri, duyusal hassasiyetler ve çevreden gelen duyusal sinyalleri ve iletişim sinyallerini doğru yorumlayamama, karşılıklı etkileşimi başlatmada ve sürdürebilmede gecikme yaşama vardır. Otizmli çocuklar çevreden gelen iletişim sinyallerini anlamlandıramadığı ve buna uygun cevaplar üretmekte zorlandığı zaman etkileşime girmekten kaçınabilir ve bu durum günlük yaşamda kendini şu şekilde gösterebilir: 

• Göz temasından ve insan yüzüne bakmanın getirdiği duygusal yükten olabildiğince kaçınma 

• İhtiyaçlarını, duygularını, arzu ve isteklerini ifade etmekte zorlanma 

• Özellikle akranları ile iletişime geçmekten kaçınma 

• Kalabalık ortamlara veya yoğun işitsel ve görsel uyaran içeren yerlere dahil olmak istememe 

• Oyun sırasında kabuğuna çekilme ve karşılıklı etkileşim ve ortak dikkatten kaçınma 

Durumun temelinde çocuğun duygusal düzenlemesinin çok etkili olduğunu unutmadan hareket etmeliyiz. Yalnızca çocuğun davranışlarına ve eylemlerine odaklanan müdahaleler eksik kalacaktır. Çünkü bu tür müdahalelerin çocuğun sosyal becerilerini güçlendirmek şöyle dursun; durumu daha da kötüleştirebilir. 

Floortime Terapisi Nedir? 

Floortime terapisi, çocuğun gelişim düzeyini, duygusal ihtiyaçlarını ve bireysel farklılıklarını merkeze alan, çocukla ilişki kurma temelli bir terapi yaklaşımıdır. Bu terapide amaç, çocuğun duygu, davranış ve algı yönünden belli kalıplara zorlamak değil onunla anlamlı iletişim kurarak onun sosyal ve duygusal gelişimini desteklemektir.  

Floortime terapisinde çocuğun liderliğini takip ederek ilgi alanına yönelmesini, bu doğrultuda oyunlar ve aktiviteler kurmasını sağlarız. Bunu yaparken masa başında, yapılandırılmış çalışmalar değil, onunla yeni şeyler keşfetme, kurma, hayal etme üzerine bir süreç işletiriz. Onun başlattığı oyun veya aktivitede başrol odur. Biz terapistler ve ebeveynler ise o oyunun yardımcı oyuncuları ve figüranıyızdır. Bu süreci sadece terapi seansları ile sınırlı tutmayız, günün her anında, günlük rutinler içinde de sürdürmeye çalışırız. 

Floortime Terapinin Sosyal İletişim Üzerindeki Etkileri 

Floortime terapisi, sosyal iletişimde zorlanan, etkileşim başlatmada ve sürdürmede yetersiz olan çocukların özellikle duygusal bağ kurma ve karşılıklı etkileşim başlatma ve sürdürme becerilerini geliştirmeyi hedefler. Çocuğun duygusal olarak kendini güvende hissetmesi çok önemlidir, çünkü sadece kendini güvende hisseden çocuk keşfetmeye, öğrenmeye, etkileşim kurmaya açık hale gelebilir.  

Floortime terapinin sosyal etkileşime dair katkılarını şöyle özetleyebiliriz: 

• Karşılıklı etkileşimi başlatma ve sürdürebilme 

• Duygu, düşünce ve isteklerini ifade etme becerisinde gelişme 

• Ortak dikkat süresinin ve oyun niteliğinin artması 

• Sosyal ipuçlarını fark etme, anlamlandırabilme ve buna uygun cevaplar üretebilme 

Örneğin bir çocuk çok sevdiği bir oyunu oynarken, onu rahatsız etmeden oyuna dahil olan terapistle beraber oyunu sürdürebilmeyi, geliştirebilmeyi, dikkatini orada tutabilmeyi, göz teması kurmayı, sıra almayı, oyunun gidişatını sabırla takip edebilme gibi birçok pozitif şeyi deneyimler. Bu deneyimler ve bunların sonucunda gelişen becerilerle ilerleyen zamanlarda çok daha karmaşık oyunları başlatabilmeyi ve sürdürebilmeyi öğrenir. 

Duygusal Düzenleme ve Sosyal Katılım 

Otizmli çocukların en fazla desteklenmesi gereken alanlardan biri de duygusal düzenleme yani regülasyondur. Duygularını tanımakta ve düzenlemekte zorlanan çocuklar regüle olmakta zorlanan çocuklardır. Bu durum onların sosyal etkileşimden kaçınmalarına ve öfke gibi yoğun tepkiler vermelerine sebep olabilir. 

Floortime ile çocukların duygusal farkındalığını arttırıp bu alanda da onları destekleriz. Duygularını tanımayı ve düzenlemeyi oyunun içinde yaptığımız için bu beceri doğal olarak gelişmeye başlar. Sonuç olarak daha iyi regüle olabilen çocuklarda sosyal uyum daha kolay ve hızlı gelişir. 

Ailenin Floortime Sürecindeki Rolü 

Floortime terapisi sadece terapi seanslarında gerçekleşen bir süreç değildir. Günün her anında, ailenin de sürecin aktif katılımcısı olması ile aile de terapinin terapötik ilkelerini uygulayabilir.  

Ev ortamında gerçekleştirilen kısa ama etkili etkileşimler ile çocuk kazandığı becerileri kalıcı hale getirebilir ve hayatına genelleyebilir. Bu süreç aynı zamanda ebeveyn-çocuk ilişkisini de güçlendirir. 

Sonuç 

Otizmde görülen sosyal etkileşim zorlukları çocuğun yaşam kalitesini ciddi düzeyde etkilemektedir. Floortime ile bu zorluklara sadece davranış düzeyinde değil, meselenin kökenine inerek duygusal, ilişkisel ve sosyal boyutlarıyla bütüncül bir şekilde ele almaktayız.  

Çocuğun bireysel farklılıklarını göz önünde bulunduran, oyun ve etkileşimi temel alarak çocuğun iletişim becerilerini ve sosyal etkileşimini geliştirmeyi amaçlamaktadır. Doğru ve çocuğa özel planlanmış bir floortime süreci ile çocuk çevresi ile daha anlamlı ve sağlıklı ilişkiler kurabilir.