Otizm Spektrum Bozukluğu ve Beslenme
Otizm Spektrum Bozukluğu (OSB) ya da diğer adıyla Otizm, ilk üç yılda belirtileri görülmeye başlayan nörolojik ve gelişimsel bir durumdur. Özellikle sosyal etkileşim ve iletişim becerileri etkilenir. Otizm, bir spektrum bozukluğudur; bu spektrumun içindeki her birey farklı şekil ve düzeyde belirtiler gösterir. Ama genel belirtiler arasında gecikmiş konuşma, diğer çocuklarla oynamaya ilgi duymama, zayıf göz kontağı ve fiziksel temastan kaçınma sayılabilir. OSB’nin bilinen kesin bir sebebi yoktur. Hem çevresel hem genetik sebeplerin rol oynadığı düşünülmektedir.
Spektrum içindeki bazı bireylerde; farklı düzeylerde ve farklı şekillerde duyusal problemler görülebilir. Işığa, sese, fiziksel temasa ve tada karşı hassasiyet gösterebilirler. Bu durum, otizmli bireylerin besleme alışkanlıklarını, tercihlerini ve düzenlerini ciddi düzeyde etkileyebilir. Ayrıca otizmli bireyler, sıklıkla aynı davranışları tekrar edebilirler, dar ilgi alanlarına sahip olabilirler ve rutinlerin dışına çıkmaktan pek hoşlanmayabilirler. Bu durum da onların beslenme alışkanlıklarını, yemek yeme düzenlerini, tercih ettikleri yiyecek çeşitliliğini etkileyebilir.
Otizmli BireylerdeBeslenme ile İlgili Görülen Problemler
- Yeterince yemek yememek: otizmli birçok birey, uzun süreli dikkat ve odaklanma problemi yaşayabilir. Bu durum, belli bir süre masada oturup yemeğin sonunu getirmeyi zorlaştırır. Tabağı bitirmek birçok otizmli birey için oldukça zordur. Ayrıca ağız içi dokunma duyusu hassasiyeti olan bireylerde de ağızda uzun süre yiyecek bulundurmak zordur. Bu durum da yeterli yemek yemeyi belirgin şekilde etkileyebilir.
- Yiyecek çeşitliliğinin az olması: birçok otizmli birey, yiyeceklerin rengi, kokusu, dokusu ve tadına karşı hassas olabilir. Bazı yiyecekleri çok daha fazla tercih ederken, bazı yiyecekleri kısmen ya da tamamen reddedebilirler. Bazı yiyecekleri yumuşak ve kaygan ya da tam tersine sert ve çıtırtılı olduğu için reddedebilirler. Ya da bazı yiyecekleri güçlü aromalarından dolayı kabul etmeyebilir ve hiç yemeyebilirler. Sebze ve meyvelerden hoşlanmayabilirler.
- Kabızlık: sınırlı yiyecek tercihleri ya da yetersiz fiziksel aktivite buna sebep olabilir. Çocuğun sürekli aynı yiyecek tercihlerinde bulunması, bağırsak aktivitesini etkileyebilir. Olabildiğince yiyecek zenginliğinin sağlanması, lifli besinlerin tüketiminin arttırılması, sebze meyvenin, kepekli gevreklerin ve yeterli sıvı tüketiminin desteklenmesi ile kabızlık aşılabilir.
- Aşırı kilo alımı: zengin diyet listesinin varlığı, sağlıklı kilo alımını ve gelişimi sağlar. Ancak otizmli bireylerin çoğunlukla aynı besin tercihleri, kontrolsüz kilo alımını tetikleyebilir.
- Bağışıklık düzeyinin zayıf olması: yetersiz ve çeşitliliği az şekilde beslenen bireylerin bağışıklığı zayıf olur ve hastalanmaya daha çok meyilli olabilirler.
Otizmli Bireylerin Yeme ile İlgili Sorunları ve Hassasiyetleri
- Belirli dokudaki yiyecekleri tercih etmek (yumuşak ya da gevrek yiyecekler vs.)
- Parlak yüzeyli yiyeceklerden kaçınmak, bisküvi, cips, kraker, tavuk kanadı gibi bej yiyecekleri tercih etmek.
- Yiyecekleri belirli şekil ve büyüklüklerde kesmeyi tercih etmek.
- Bir tabağa farklı yiyeceklerin değmesini ve aynı anda farklı yiyeceklerin birbirine karışmasını istememek.
- Öngörülebilir yiyecekleri tercih etmek. Örneğin sürekli yediği kraker paketinden neyin çıkacağını tahmin etmek daha kolay iken, farklı olgunluğa sahip iki meyvenin tadı tahminedilebilir değildir.
Daha İyi Beslenme İçin Neler Yapılabilir?
- Yemek zamanları ve yemek ortamları için rutinler oluşturabilirsiniz. Tahmin edilebilir ortam ve zaman dilimleri, beslenme alışkanlıklarını ve beslenme kalitesini etkiler.Hep aynı saatlerde, aynı ortamda yemek yiyen çocuklar, kendilerini daha rahat hissederler.
- Çocuğun duyusal hassasiyetlerine saygılı olup duyusal ihtiyaçlarını gidermek için uygun ortam ve şartları sağlamak gerekebilir. Daha sade bir ortam, sessiz ve sakin, üstünde çok fazla başka malzemenin olmadığı bir yemek masası işleri kolaylaştırabilir.
- Bazı aktiviteleri yapmak onu rahatlatıyorsa, o aktiviteyi yemekten önce yapmayı deneyin. Aktivite ile daha fazla rahatlayıp daha kaliteli ve mutlu beslenebilir.
- Yiyecek çeşitliliğini bir anda arttırmak onu tedirgin edebilir. Her seferinde sadece bir yiyecek deneyin.
- Yiyecek çeşitliliği ve yemek düzeni konusunda sabırlı olun.
- Farklı yiyeceklerin göz önünde bulundurarak zamanla o yiyeceğe aşina olmasını sağlayabilir ve diyetine katabilirsiniz. Eğer kendini mutlu hissediyorsa, mutfakta yiyecekleri ona düzenletebilir ya da onu da alışverişe götürebilirsiniz.
- Mutfak ve yoğun yemek kokusu onu tedirgin ve mutsuz ediyorsa yemeğini mutfak dışına taşıyın.
- Onu mutsuz hissettirecek tutumlar takınmayın. Bir yiyeceği reddediyorsa ona asla o yiyeceği dayatmayın.
- Özel diyetler için uzman diyetisyenlerden destek alın.
Kaynak: