Uyumsuz, mızmız, uykucu, yaramaz, laftan anlamaz, şımarık, doyumsuz, yemek seçen, çok konuşan, dengesiz, suskun, hassas, asosyal… Bunlar ve daha fazlası, duyu bütünleme bozukluğunu bir ölçüde tanımlayan ama aynı zamanda gölgeleyen tanımlamalar olabilmektedir. Birçok ebeveyn çocuklarının bu tür durumlarından dolayı çıkmaza girebiliyor. Kendilerinin yapabildiklerinin yetersiz olduğunu gören kimi anne-babalar, hemen araştırır ve profesyonel destek arayışına girerler. Fakat yukarıda saydığım tanımlamalar, kimi zaman doğru araştırma ve profesyonel desteği almak konusunda yanıltıcı olabilmektedir.

Problemin anlaşılması ve kalıcı çözümü için sebebine inmeniz gerekir. Kimi çocuklar, evde anne-babanın ve diğer bakıcıların değiştirmesi veya düzeltmesi gereken bazı şeylerle ‘uyumsuz’, ‘mızmız’, ve ‘yaramaz’ olmayı bırakabilirler; daha uyumlu ve mutlu olabilirler. Kimi çocuklar ve ebeveynleri, pedagog desteğine ihtiyaç duyabilirler ve pedagog desteği alarak problemin üstesinden gelebilirler. Kimi durumlarda anne babalar, çocuk gelişim uzmanının rehberliği ile yol alabilirler çünkü ihtiyaç duyulan şey budur. Ama bazı çocukların biyolojik farklılıkları, onların daha başka bir desteğe ihtiyacı olduğunu gösterebilir.

Çocuğunuzun bedeninin, hareketlerinin, konuşmalarının, düşüncelerinin, duygularının farklı sinyallerine kulak vermelisiniz. Çocuğunuz sudan, yıkanmaktan hiç hoşlanmıyorsa belki de şımardığı için değildir. Amacı size ve kendine bu sebeple eziyet etmek değildir. Önüne konulan yemekleri yemiyor, seçiyor ve sürekli aynı yiyecekleri tercih ediyorsa bu durumu belki de doyumsuzluk olarak tanımlamamanız gerekir. Hiç yerinde durmayan, sürekli koşup zıplayan, devamlı hareket etmek isteyen ve çok konuşan çocuğunuz, sizin düşündüğünüz gibi uyumsuz ve laftan anlamaz olmayabilir. Onu anlamak ve istediği, ihtiyacı olanı ona sunmak onu daha mutlu edecek ve öğrenmeye daha açık hale getirecektir. Onu anlamak için önce duyu bütünlemenin ve duyu bütünleme bozukluğunun ne olduğunu öğrenmeniz gerekir.

Doğduğumuz andan itibaren beynimiz bizi hem dış dünyadan gelebilecek tehlikelere karşı korur hem de dış dünyayı daha iyi tanıyıp keşfetmemizi sağlar. Fakat beynimiz kafatasımızın içinde, korunaklı ve dış dünyaya direkt temas etmeyen bir konumdadır. Beynimizi dış dünyaya bağlayan bizim duyularımızdır. Hatta bedenimiz ve beynimiz arasında da bağlantıyı sağlayan yine duyularımızdır. Dış dünyadan 5 (görme, işitme, dokunma, tatma, koklama), bedenimizden 3 (denge ve hareket, beden farkındalığı, iç duyu) olmak üzere toplam 8 duyumuz vardır. Bu duyular vasıtası ile beynimiz, dış dünyadan ve bedenimizden bilgi alır, değerlendirir ve cevap üretir. Beynimizin, duyularımızın ve bedenimizin işleyişini daha iyi anlamanızı sağlayacak üç örnekle açıklayalım:

1. Örnek: yolda yürürken aniden önünüze bir köpeğin çıktığını ve hırlayıp size doğru koştuğunu gördünüz. Gözleriniz köpeği gördü, kulaklarınız sesini duydu ve bu bilgiyi beyne iletti. Beyniniz bu bilgileri değerlendirdi, bir tehlike olduğuna karar verdi. Çok hızlı bir şekilde oradan uzaklaşmanız gerektiğini düşündünüz. Beyniniz ayaklarınıza ve bacaklarınıza emir verdi ve hızlıca koşmaya başladınız.
2. Örnek: güzel bir ilkbahar akşamı dışarı çıkıp temiz ve güzel havanın tadını çıkararak yürümek istiyorsunuz. Parkta yürürken kulağında kulaklığı olan ve koşan biri sizi fark etmiyor ve size arkadan çarpıyor. Çok az savruluyorsunuz ama çarpma şiddetli olmadığı için düşmüyorsunuz, hemen toparlanıyorsunuz. Çarpma anında kaslarınız ve eklemlerinizdeki beden farkındalığınızı sağlayan reseptörler çarpmayı fark edip beyninize hemen uyarı gönderiyor. İç kulaktaki denge merkezi bir tehlike olduğunu ve vücudun dengesinin bozulduğu bilgisini beyninize gönderiyor. Beyin bu uyarıları alıp hemen bedenin dengesini koruması için kaslara, eklemlere ve iskelet sisteminin diğer bileşenlerine emir veriyor. Size çarpan kişinin nazik özrünü gülümseyerek kabul edip yolunuza devam ediyorsunuz.
3. Örnek: film izlerken odayı biraz havalandırmak istediniz ve pencereyi açık bıraktınız. Ama filmin en heyecanlı yerini kaçırmak istemediniz ve daldınız.Odanın soğumaya başladığını karnınız ağrıdığında fark ettiniz. Soğuk hava bedeninizin ısısını ve dengesini bozmaya başlayınca iç organlarınız beyninize uyarı gönderir. Beyniniz değerlendirme yapar ve pencereyi kapatıp karın ağrınız geçene kadar sıcak bir battaniye sarınmanız gerektiğine karar verirsiniz.

Yukarıda üç örnekle sağlıklı işleyen bir beyin ve normal işleyen duyuları,duyu bütünlüğünün olduğunu ve duyu bütünleme bozukluğu olmadığını anlattım. Duyu bütünleme bozukluğu, bu sürecin sağlıklı işlememesi, beyinde doğru değerlendirmenin olmaması demektir.

İlk örnekte duyu bütünleme bozukluğu olan biri gördüğü köpeği tehlike işareti olarak değerlendirmeyebilirdi. Gördüğü ya da işittiği şeyi yorumlamada problem yaşayan bir çocuk kendini köpekten koruması gerektiğini düşünmeyebilirdi.

İkinci örnekte duyu bütünleme bozukluğu olan biri hafif çarpmayı hiç fark etmeyebilir veya tersine çok büyük tepki verebilirdi. Ya da denge problemli yaşıyorsa küçük çarpmada bile yere düşebilirdi.

Üçüncü örnekte duyu bütünleme bozukluğu olan birey, karın ağrısını hissetmeyebilir ve çok kolay hastalanabilirdi.

Çocuğunuzun farklı olduğunu düşündüğünüz, hayatı onun için zor hale getirdiğini gördüğünüz, onu biyolojik, sosyal, duygusal ve bilişsel olarak etkilediğini tespit ettiğiniz sinyallere kulak vermelisiniz.

• Çocuğunuz elbise giyme konusunda çok hassas ise, giydiği kıyafetler daima onu rahatsız ediyorsa,
• Yüksek ışık, kalabalık ortam, sesli konuşmalar onun kabusu ise,
• Çok uyuyor ya da çok az uyuyorsa, çok az yemek yiyor ya da ağzını doldurarak sürekli yiyorsa,
• Hiç yerinde durmuyor ve hep hareket etmek istiyorsa ya da tam tersi hiç hareket etmek istemiyorsa
• Arkadaş edinmekte zorlanıyor ve kabuğuna çekilmeyi tercih ediyorsa,
• Sık sık hastalanıyorsa,
• Çok yüksek sesle konuşuyor ama sesinin yüksek olduğunun farkına varmıyorsa,
• Size sıkı sıkı ve çok sık sarılmak istiyorsa

Bu ve bunun gibi durumlarda çocuğunuzun duyu bütünleme bozukluğu olabilir. daha detaylı analiz ve danışmanlık içim DuyuPlus Çocuk Danışmanlık Merkezine başvurabilirsiniz.